Ισλαμαμπάντ: Η διπλωματία της δυσπιστίας - Γιατί απέτυχε η διαπραγμάτευση ΗΠΑ-Ιράν

Οι μαραθώνιες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία, παρά το γεγονός ότι χαρακτηρίστηκαν ως οι υψηλότερου επιπέδου επαφές από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979. Η αποτυχία τους αφήνει πίσω ένα κλίμα έντονης αβεβαιότητας και αναζωπυρώνει τον κίνδυνο περαιτέρω περιφερειακής αποσταθεροποίησης.

Οι διαπραγματεύσεις, που διήρκεσαν σχεδόν αδιάκοπα επί ημέρες, περιγράφηκαν ως εξαντλητικές, με τον ήλιο να δύει και να ανατέλλει ξανά πάνω από την πακιστανική πρωτεύουσα όσο οι δύο αντιπροσωπείες προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Παρά την ανταλλαγή τεχνικών εγγράφων και προτάσεων, οι δύο πλευρές παρέμειναν σε εντελώς διαφορετική αφετηρία.

Σύμφωνα με διεθνή μέσα, που επικαλούνται πληροφορίες από διπλωματικές πηγές, οι ΗΠΑ, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, επιδίωξαν μια ταχεία συμφωνία μετά από μια εύθραυστη κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων. Αντίθετα, η ιρανική πλευρά κινήθηκε με πιο αργό και μακροπρόθεσμο διαπραγματευτικό ρυθμό, με αποτέλεσμα να μην υπάρξει κοινός χρονικός ορίζοντας για την επίτευξη συμφωνίας.

«Οι ΗΠΑ δεν κέρδισαν την εμπιστοσύνη μας» 

Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ - επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας - στις πρώτες του δηλώσεις μετά το «ναυάγιο» τόνισε πως «οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάλαβαν τη λογική του Ιράν, είναι ώρα να αποφασίσουν αν μπορούν κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας». 

«Πριν από τις διαπραγματεύσεις, τόνισα ότι έχουμε την απαραίτητη καλή πίστη και θέληση, αλλά λόγω των εμπειριών μας από τους δύο προηγούμενους πολέμους, δεν έχουμε εμπιστοσύνη στην αντίπαλη πλευρά. Οι συνάδελφοί μου στην ιρανική αντιπροσωπεία έθεσαν πρωτοβουλίες με προοπτική, αλλά η αντίπαλη πλευρά τελικά δεν κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη της ιρανικής αντιπροσωπείας σε αυτόν τον γύρο διαπραγματεύσεων», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ. 

Το μεγάλο «αγκάθι»

Κεντρικό σημείο τριβής υπήρξε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ειδικότερα ο εμπλουτισμός ουρανίου. Οι ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) απαίτησαν σαφείς και αμετάκλητες δεσμεύσεις ότι η Τεχεράνη δεν θα προχωρήσει στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, ενώ το Ιράν επέμεινε ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ενεργειακό χαρακτήρα. Παράλληλα, η Τεχεράνη κατηγόρησε την Ουάσιγκτον για «υπερβολικές απαιτήσεις», υποστηρίζοντας ότι αυτός ήταν ο βασικός λόγος κατάρρευσης των συνομιλιών.

Η δυσπιστία ανάμεσα στις δύο πλευρές ήταν εμφανής σε όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Ιρανοί αξιωματούχοι υπογράμμισαν ότι οι συνομιλίες διεξήχθησαν σε ατμόσφαιρα καχυποψίας, ενώ ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ τόνισε ότι η Τεχεράνη προσήλθε με «καλή πίστη αλλά χωρίς εμπιστοσύνη». Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος υποστήριξε ότι η «μπάλα βρίσκεται πλέον στο ιρανικό γήπεδο», μετά την υποβολή της «τελικής προσφοράς» των ΗΠΑ.

Γεωοικονομική πίεση με Ορμούζ

Οι συνομιλίες διεξήχθησαν επίσης υπό τη σκιά περιφερειακών εντάσεων, με το Στενό του Ορμούζ να παραμένει κρίσιμο σημείο γεωοικονομικής πίεσης. Η πιθανότητα περιορισμού της ναυσιπλοΐας σε μια δίοδο από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου εντείνει την ανησυχία για τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η αποτυχία της συνάντησης δεν αφορά μόνο τεχνικές διαφωνίες, αλλά βαθύτερη σύγκρουση στρατηγικής και εμπιστοσύνης. Οι ΗΠΑ κινούνται με λογική άμεσων δεσμεύσεων και ελέγχου, ενώ το Ιράν επιδιώκει σταδιακή αποκλιμάκωση και πολιτικά ανταλλάγματα, όπως άρση κυρώσεων και οικονομικές εγγυήσεις.

Οι ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια των μαραθωνίων συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ δείχνουν να έχουν (προς το παρόν) εξανεμιστεί. Φαίνεται ότι η εμπιστοσύνη που απαιτείται μεταξύ των δύο μακροχρόνιων εχθρών δεν έχει εδραιωθεί. Τα βασικά σημεία τριβής δεν έχουν ξεπεραστεί. Όπως όμως επεσήμανε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, κανείς δεν περίμενε ρεαλιστικά να επιτευχθεί συμφωνία σε μία μόνο συνεδρίαση, όσο σοβαρή, υψηλού επιπέδου και χρονοβόρα κι αν ήταν.

Αυτό που είναι άγνωστο προς το παρόν είναι εάν έχει τεθεί κάποιο είδος βάσης για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων κατά το υπόλοιπο χρονικό διάστημα της δύο εβδομάδων κατάπαυσης του πυρός - καθώς και σε ποιο βαθμό κάθε πλευρά μπορεί να είναι διατεθειμένη να κάνει παραχωρήσεις για να εξασφαλίσει μια συμφωνία που εξακολουθεί να φαίνεται ότι είναι προς το συμφέρον και των δύο, καθώς και του υπόλοιπου κόσμου.

Ο πρώην ΥΠΕΞ του Ιράν Τζαβάντ Ζαρίφ ρίχνει την ευθύνη στις ΗΠΑ

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Μοχάμαντ Τζαβάντ Σαρίφ εκτίμησε σήμερα πως οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσιγκτον απέτυχαν λόγω των προσπαθειών των ΗΠΑ να «υπαγορεύσουν τους όρους τους». «Καμία διαπραγμάτευση -τουλάχιστον με το Ιράν- δεν θα επιτύχει στη βάση "δικοί μας/δικοί σας όροι"», δήλωσε ο Ζαρίφ, ένας από τους αρχιτέκτονες της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης που επιτεύχθηκε το 2015 με τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες και η οποία εγκαταλείφθηκε τρία χρόνια αργότερα από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να καταλάβουν: δεν μπορούν να υπαγορεύουν τους όρους τους στο Ιράν. Δεν είναι πολύ αργά για να το μάθουν. Όχι ακόμη», πρόσθεσε σε ένα μήνυμα που δημοσιοποιήθηκε στην πλατφόρμα X.

Το ερώτημα που πλέον τίθεται είναι αν υπάρχει ακόμη χώρος για διπλωματική λύση ή αν η περιοχή οδηγείται σε νέα περίοδο έντασης. Με την εκεχειρία να παραμένει εύθραυστη και τις κατηγορίες να κλιμακώνονται, η επόμενη κίνηση και των δύο πλευρών θα καθορίσει όχι μόνο τις διμερείς σχέσεις, αλλά και τη σταθερότητα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.